# Van Ten Eynde tot Ninde

Tot 1837 bestond de gemeente Tremelo niet. Alles ten noorden van de Dijle hoorde bij Werchter, dat vanaf de dertiende eeuw onder de heren van Rotselaar viel. Het gehucht dat het verst van de Werchterse kerk lag, heette Ten Eynde of Ten Inde: het lag aan het uiterste noordelijke eind van het oude Werchter, vandaar ook Werchter ten Eynde. In de zestiende eeuw duikt de vorm Ten Niene op. Daaruit groeide de naam Ninde. Tremelonaren zeggen kortweg Nin.

Ninde lag aan de toen nog bevaarbare Dijle en gold als handelsknooppunt. Historisch was het een belangrijker gehucht dan zijn huidige bescheiden omvang doet vermoeden. Net als op Veldonk en Kruis kwam er een kapel waar op sommige dagen een priester de mis las.

## Tijdlijn

- **13de eeuw:** Werchter, met Ninde als noordelijk uiteinde, komt in het rechtsgebied van de heren van Rotselaar.
- **1489:** Zeven gehuchten van het latere Tremelo worden grotendeels verwoest.
- **17de eeuw:** Het Fort van Ninde, een versterking die in de Centrale Archeologische Inventaris van Vlaanderen staat. Wat ervan rest, is nog uit te zoeken.
- **Jaren 1770:** Op de plek van het latere geboortehuis van Damiaan staat al een stenen huis met strodak.
- **1783:** Tremelo wordt een eigen parochie, los van Werchter.
- **1837:** Tremelo wordt een zelfstandige gemeente. De jaarlijkse overstromingen van Dijle, Demer en Laak maakten de weg naar Werchter maandenlang moeilijk en zelfs gevaarlijk.
- **1840:** Op 3 januari wordt Jozef De Veuster geboren, in de huidige Pater Damiaanstraat 37. Zijn ouders hebben een boerderij en een graanhandel.
- **Rond 1865:** Het huis krijgt een volwaardige verdieping en pannen in plaats van stro.
- **1889:** Damiaan sterft op Molokai. In 1895 kopen de paters van de Heilige Harten zijn geboortehuis.
- **1904:** Rond het huis wordt een klooster gebouwd. Eind september 1943 brandt het grotendeels af; het geboortehuis en de kerk blijven gespaard. Tussen 1946 en 1949 komt er een nieuw klooster.
- **1952:** Het geboortehuis wordt beschermd als monument en opent in mei als museum.
- **1959:** Na Expo 58 bouwt smid Marcel Kesterman Texas City, een van de eerste westerndorpen van het land, aan de rand van Ninde. Het opent in 1959.
- **2009:** Pater Damiaan wordt heilig verklaard.
- **2023:** De gemeente Tremelo neemt de werking van het museum over.
- **2025:** Na een restauratie heropent het museum op 24 mei, met een nieuwe vaste expo over Damiaans jeugd.

## Had Ninde een wapenschild?

Nee. Ninde was altijd een gehucht, eerst van Werchter en daarna van Tremelo, en gehuchten voerden geen eigen wapen of zegel. Zelfs Tremelo had er geen tot 1970: de gemeente bestond pas sinds 1837.

Het wapen dat Tremelo in 1970 kreeg, gaat terug op het Land van Rotselaar, waar ook Ninde eeuwenlang toe behoorde: drie rode lelies op zilver. Achter het schild staat Pater Damiaan als schildhouder.

Het logo van deze site is daarop gebaseerd: één rode Rotselaarse lelie, met daaronder een golf voor de Laak en de Dijle. Het is een eigen ontwerp en geen officieel wapen.

## Pater Damiaan

Jozef De Veuster werd op 3 januari 1840 geboren in Ninde, in het huis dat vandaag het Damiaanmuseum is. Hij ging in Werchter naar school, langs de trage wegen die je vandaag nog kunt wandelen. In 1859 trad hij in bij de congregatie van de Heilige Harten en nam hij de naam Damiaan aan. In 1864 vertrok hij naar Hawaï in de plaats van zijn zieke broer. Van 1873 tot zijn dood in 1889 leefde en werkte hij tussen de melaatsen op Molokai.

In 1995 werd hij zalig verklaard, in 2009 heilig. In 2005 kozen de Vlaamse kijkers hem tot Grootste Belg. Zijn graf ligt in de crypte van de Sint-Antoniuskapel in Leuven. Het museum in zijn geboortehuis bewaart voorwerpen die na zijn dood op Kalaupapa werden verzameld.

## Texas City

Na de Wereldtentoonstelling van 1958 bouwde smid Marcel Kesterman aan de rand van Ninde een westerndorp: Texas City, dat in 1959 de deuren opende. Het Nindevoetpad, een onverhard pad naar het centrum van Tremelo, loopt langs de plek.

## Het Fort van Ninde

Uit de zeventiende eeuw dateert het Fort van Ninde, een versterking die als archeologische site in de Centrale Archeologische Inventaris van Vlaanderen staat (CAI 159035). Hoe het fort eruitzag en wat ervan in de bodem rest, is nog grotendeels onbekend. Weet jij er meer over? [Laat het weten](https://ninde.be/contact?onderwerp=vraag).

Voor kaartliefhebbers: Ninde staat op blad 110 van de Ferrariskaart uit de jaren 1770, met al een stenen huis op de plek van het geboortehuis.

## Damiaanmuseum

- **Adres:** Pater Damiaanstraat 37, 3120 Tremelo
- **Open:** Woensdag tot en met zondag, van 10 tot 17 uur (laatste toegang 16.15 uur). Groepen op afspraak, elke dag.
- **Gesloten:** Gesloten op onder meer Pasen en paasmaandag, 1 mei, Hemelvaart, Pinksteren en pinkstermaandag, 11 en 21 juli, 15 augustus, 1, 2 en 11 november, en van 23 december tot 9 januari.
- **Tarieven:** Volwassenen 7 euro, kortingskaarten 5 euro, 6 tot 18 jaar 4 euro. Gratis voor kinderen onder 6, met een museumpas en voor inwoners van Tremelo.
- **Telefoon:** 016 53 05 19
- **Website:** https://www.damiaan.be/museum/openingsuren-en-tarieven

## Bronnen

- [Wikipedia, Ninde](https://nl.wikipedia.org/wiki/Ninde)
- [damiaan.be, De oorsprong van Damiaans geboortehuis](https://www.damiaan.be/verhaal-1)
- [damiaan.be, Openingsuren en tarieven van het museum](https://www.damiaan.be/museum/openingsuren-en-tarieven)
- [Inventaris Onroerend Erfgoed, Geboortehuis Pater Damiaan](https://inventaris.onroerenderfgoed.be/erfgoedobjecten/200202)
- [Heraldry of the World, wapen van Tremelo](https://Heraldry-Wiki.com/wiki/Tremelo)
- [VRT NWS, heropening van het Damiaanmuseum (2025)](https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2025/05/24/damiaanmuseum-in-tremelo-weer-open-na-restauratie/)
- [VRT NWS, Texas City (2026)](https://www.vrt.be/vrtnws/nl/2026/07/29/verdwenen-toerisme-texas-city-expo-58-tremelo-westerndorp/)

Laatst bijgewerkt: 2026-11-21
